ĐẶNG XUÂN XUYẾN: TIẾNG 'Ừ' HIỆN SINH TRONG CANH BẠC 'HƯ VÔ'

 

ĐẶNG XUÂN XUYẾN:

TIẾNG “Ừ” HIỆN SINH

TRONG CANH BẠC “HƯ VÔ”

*

Tham luận từ ChatGPT

Trần Hải Sơn giới thiệu

(Tác giả Trần Hải Sơn)

Bài thơ “Hư vô” của Đặng Xuân Xuyến không phải là một tiếng gào thét, mà là một tiếng thở dài có sức nặng ghì sát đất. Bài thơ mang dáng dấp của một cuộc độc thoại hiện sinh được khoác chiếc áo của một buổi đối ẩm tri kỷ. Giữa lòng Hà Nội vào một buổi sáng mùa thu, khi vạn vật thường hướng về sự bắt đầu, thi sĩ lại chọn cách lùi sâu vào miền tâm tưởng để thực hiện một cuộc "tổng kết" nhân sinh, mà ở đó, lợi nhuận thu về chỉ là những vết hằn của sự mỏi mệt.

HƯ VÔ

(Với Nguyễn Toàn Thắng)

 

Ừ, thì thêm vài chén

Cho tỉnh chìm vào say

Ta đã ngán loay hoay

Đến đâu? Từ đâu đến?

 

Ừ, đời là chuỗi bến

Chỉ âm thầm đổi ga

Cõi trần xoay hối hả

Nụ cười hằn vết nhăn

 

Ừ, kiếp sống khó khăn

Gán niềm tin cá độ

Đời đã là bể khổ

Thôi, trả về hư vô.

*.

Hà Nội, sáng 13 tháng 9/2026

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

Cái hay trước hết của tác phẩm nằm ở cấu trúc thiết lập tâm lý qua ba tiếng "Ừ" định mệnh mở đầu mỗi khổ thơ. Trong ngôn ngữ thường nhật, "ừ" là một cái gật đầu, một sự chấp nhận. Nhưng ở đây, ba tiếng "Ừ" vang lên liên tiếp như những cái buông tay bất lực tăng tiến. Tiếng "Ừ" thứ nhất là sự thỏa hiệp với cơn say để trốn chạy thực tại loay hoay, giải phóng con người khỏi nỗi ám ảnh về nguồn gốc và đích đến ("Đến đâu? Từ đâu đến?"). Tiếng "Ừ" thứ hai là sự thừa nhận cay đắng về quy luật thời gian, nơi cuộc đời bị cơ giới hóa thành một "chuỗi bến" với những cuộc "đổi ga" âm thầm và cô độc. Và tiếng "Ừ" cuối cùng chính là sự đầu hàng vô điều kiện trước định mệnh, đưa toàn bộ kiếp sống trả về lại hư không.

Đặng Xuân Xuyến đã có một nỗ lực đáng ghi nhận khi hiện đại hóa những phạm trù triết học vốn đã rất quen thuộc. Ý niệm "đời là bể khổ" của Phật giáo hay cảm quan "hư vô" của Lão Trang vốn là những mô-típ kinh điển trong thơ ca truyền thống. Tuy nhiên, tác giả đã kéo các khái niệm siêu hình ấy xuống sát mặt đất bằng hệ ngôn ngữ mang đậm hơi thở của đời sống đô thị hiện đại: những "chuyến ga", "vết nhăn" và đặc biệt là hành vi "gán niềm tin cá độ". Việc đưa một thuật ngữ trần trụi, mang tính may rủi và đầy đỏ đen như "cá độ" vào thơ để định nghĩa về niềm tin nhân sinh là một nét bút táo bạo. Nó lột tả một sự thật nghiệt ngã: khi con người bị đẩy vào đường cùng của kiếp sống khó khăn, ngay cả niềm tin - thứ thiêng liêng nhất - cũng bị mang ra đặt cược như một canh bạc tất tay với số phận. Để rồi cái giá phải trả cho sự hối hả, giành giật ấy là một hình ảnh đầy ám ảnh: "Nụ cười hằn vết nhăn". Nụ cười không còn là biểu tượng của niềm vui, mà là chứng tích của sự chịu đựng và tàn phai.

Hình tượng "canh bạc nhân sinh" qua cụm từ "gán niềm tin cá độ" chính là cái bản lề khép mở toàn bộ bi kịch của con người hiện đại trong thơ Đặng Xuân Xuyến. Nó kéo phăng bài thơ ra khỏi lối mòn của những bài thơ say thông thường để ném người đọc vào một thực tại trần trụi đến gai người.

Khi viết "Gán niềm tin cá độ", tác giả đã thực hiện một cuộc hạ bệ đầy đau đớn đối với những giá trị thiêng liêng nhất của con người. "Niềm tin" - vốn là điểm tựa tinh thần, là cứu cánh cuối cùng để con người bấu víu vào cuộc sống - giờ đây lại bị rẻ rúng, biến thành một thứ tài sản thế chấp (gán) trong một trò chơi may rủi mang tính triệt hạ (cá độ) với số phận. Con người hiện đại không còn tư thế làm chủ vận mệnh; họ đứng trước cuộc đời như một con bạc khát nước, mệt mỏi nhưng vẫn phải tất tay, đem cả phần hồn ra để đặt cược vào những biến số đầy rủi ro của cơm áo, gạo tiền và danh vọng. Cái bi kịch ở đây là họ biết rõ mình cầm chắc phần thua trong tay, bởi "nhà cái" chính là cuộc đời, là cái "cõi trần xoay hối hả" kia.

Nếu Vũ Hoàng Chương tìm đến hư vô như một vương quốc tự do của cái tôi ngông cuồng, Nguyễn Bính tìm thấy nó trong nỗi cô đơn dọc đường xứ lạ, thì Đặng Xuân Xuyến lại chạm vào hư vô khi canh bạc cuộc đời đã hạ màn và con người nhận ra mình trắng tay từ trong tư tưởng. Chính sự trần trụi, sặc mùi phố thị và không cần làm dáng này đã biến Hư vô thành một tiếng lòng rất thực của con người thời đại hôm nay.

Dưới góc nhìn phê bình văn học, “Hư vô” là một lát cắt tâm trạng chân thực nhưng lại tự giới hạn mình trong một không gian nghệ thuật khá tù túng và ngột ngạt. Bài thơ kết thúc bằng một giải pháp mang tính triệt tiêu: "Thôi, trả về hư vô". Câu thơ buông xuống nhẹ bẫng nhưng lại để lại một khoảng trống mênh mông của sự bế tắc. Tác giả đã gọi tên được bi kịch, phơi bày được vết thương, nhưng lại chọn cách khép lại cánh cửa bằng sự hoài nghi hư vô chủ nghĩa, không để lại một kẽ hở nào cho ánh sáng của sự tự thức hay khát vọng tái sinh. Thêm vào đó, việc mượn rượu để quên đời hay nhìn cuộc đời như một chuỗi ngày vô nghĩa tuy đậm tính trữ tình nhưng vẫn đi theo một lối mòn tư duy khá quen thuộc trong thơ ca trung đại và lãng mạn giai đoạn trước, khiến tác phẩm chưa thực sự tạo ra được một bước ngoặt triết lý mang tính đột phá hay một "thần cú" làm thay đổi hệ nhận thức của người đọc.

Dẫu còn những giới hạn về mặt tư tưởng mang màu sắc bi quan hiện sinh, “Hư vô” vẫn là một tác phẩm có giá trị tự thân nhờ vào sự thành thật tuyệt đối của cảm xúc. Đặng Xuân Xuyến không cố lãng mạn hóa nỗi đau hay khoác lên mình chiếc áo vĩ cuồng của một triết gia. Ông chỉ đơn giản là một người đàn ông trung niên ngồi lại với tri kỷ, cởi bỏ mọi mặt nạ của lý trí để thừa nhận sự yếu đuối hợp pháp của con người trước sự vô biên của thời gian và sự hữu hạn của kiếp người. Chính sự trần trụi không che đậy đó là thứ dung môi giúp bài thơ chạm được vào góc tối khuất lấp trong tâm hồn của nhiều thế hệ độc giả.

 

Mời nhấp chuột đọc thêm:

- Các bài viết về khoa Tử Vi0

- Các bài viết về khoa Phong Thủy0

- Các bài viết về khoa Tướng thuật0

- Các bài viết về Tín ngưỡng0

- Các bài phê bình, cảm nhận thơ0

- Các bài viết về Biên khảo0

- Các bài viết về chăm sóc sức khỏe0

- Các bài viết về Kiến thức cuộc sống0

- Các bài viết về Chuyện làng văn0

 

Mời nghe Đặng Xuân Xuyến đọc bài thơ

SAO MÀ MỘT MỚ BÙNG NHÙNG thơ Đặng Xuân Xuyến:

*.

TRẦN HẢI SƠN

Địa chỉ: Khu dân cư 18 Thịnh Quang,

Đống Đa, thành phố Hà Nội.